Зразумець, што ты — народ,
I ад радасці ўзвінуцца,
На любы яго зварот,
Як на імя адгукнуцца.

Са сваёй Радзімай ты —
Назаўжды адно і тое ж;
I маленькай свалаты
Ад яе ты не прытоіш.

Зразумець, што ты — народ,
Які ў свеце часта хваляць.
Жыць за племя, жыць за род,
Што схавалі часу хвалі.

Памагчы араць і жаць
Нетаропкаму ратаю.
Яго ніву паважаць,
Бо яна ў яго — святая.

Нібы маці, берагчы
Працаўніцу нашу — мову,
Бо яна — жыцця зачын
I пачатак песні новай.

За народ ісці на бой,
Помніць, правячыся боем,
Што стагоддзі за табой
I стагоддзі — прад табою.

      Настаў чарод,
      Ідзі, народ,
На свой вялікі вольны сход!
      Ты сотні год
      Ліў кроў і пот,
Каб сыты быў варшаўскі зброд.

      Цябе, мой брат,
      Губіў пан-кат,
Скарынцы хлеба ты быў рад,
      У світцы з лат
      Не ведаў свят
I не мінаў астрожных крат.

      Плыве гул-сказ:
      —  Настаў твой час,
Час кінуць жудкі свой папас!
      Быць сярод нас
      Між ясных крас
Мы клікалі цябе не раз.

      Ідзі і знай,
      Свой голас дай
За свой савецкі родны край!
      Зялёны гай,

Працуе цягнік,
Працуе матор,
Працуе цясляр,
Будаўнік і шахцёр,
Працуюць агонь,
Пара і газ,
Працуюць геолаг
I вадалаз.
Працуюць вада,
Электрычны ток,
Працуе і ўдзень
I ўначы хлебапёк.
Працуе і космас —
Бяскрайні сусвет,
Працуюць палярнік,
Вучоны, паэт.
Працуюць нястомна
Калгас і завод.
Працуе наш слаўны
Савецкі народ!

Мілая моладзь, слаўная моладзь
       Нашай бязмежнай краіны!
Горы і мора зможаш ты здолець,
       Сэрцам расплавіць ільдзіны.

Знала паходы ў цёмныя ночы,
       Гіканне хеўры варожай,
Смерці глядзела ночамі ў вочы,
       Ястраб начлегі трывожыў,

З гонарам выйшла, з яснаю славай,
       Сёння грыміш перамогай,
Перад табою ў зорных праявах
       Сцелецца к сонцу дарога.

Вёсны прыходзяць, вёсны адходзяць,
       Моладзь красуе заўсёды,
Слаўная вечна ў вечным народзе,
       Славу будуе з народам.

У студэнцкім
Будатрадзе
Брат Міколкі —
Камісар,
Будаваў дамы
Ўсё лета.
Лёг загар
На мужны твар.
Брата хлопчык
Дачакаўся,
Быў прыезду
Бельмі рад:
— Раскажы, Іван,
Пра вёску,
Раскажы
Пра свой атрад.
— Што казаць табе
Пра вёску?
Вёскі зараз
Не пазнаць,
Не хацінкі,
Як бывала,
А дамы
Цяпер стаяць...
Навакол сады,
Гароды
I зялёныя лясы.
Жыта спелае,
Пшаніца —
Колькі
Дзіўнае красы!
На палях
Гудуць машыны
Ад цямна
I да цямна,
Як у горадзе,
Матораў
Не сціхае
Гамана.
Два кароўнікі
За лета
Мы ўзвялі
Атрадам там,
I калгаснікі
За гэта:
— Малайцы! —

То не рыцары з князем
Шлі гурмой на войны, —
Гэта шлі ваякі
Арміі Чырвонай.

Пралятала слава
Па лясах, па полю,
Як свайму народу
Здабывалі волю.

             *

Не нявольнікаў скутых
Толпы шлі па ночы, —
То ўставаў да працы
Вольны люд рабочы.

З дымаў, з папялішчаў
Выйшаў ў свет са славай.
Ворагаў зніштожыў,
Збудаваў дзяржаву.

             *

То не вікінгі ў чоўнах
Выплывалі ў паходы, —
То плывуць па хвалях
Нашы цеплаходы.

Плаваюць, бы тыя
Лебедзі ў азёрах,
Па сцюдзёных, цёплых
Акіянах, морах.

Мы людзі свабодныя,
Вольныя птахі, —
Магутныя, грозныя
Крылляў размахі.

Зямлю непасціглую
Сэрцам пранялі,
Нябеснай валодаем
Сонечнай даллю.

I поўдні, і поўначы
Нам падуладны,
Калышам усходамі
Й захадам здрадным.

Змагаемся з громамі
Сілай нязмернай,
Пярун з бліскавіцамі
Служыць нам верна.

Шлях зоры крамлёўскія
Ў сонцы цярэбяць,
Ляцяць ясназорныя
Сокалы ў небе.

Мы людзі свабодныя,
Вольныя птахі, —
Магутныя, грозныя
Крылляў размахі.

За сялом,
На узгорку,
Дзе лесу пачатак,
Перамытая сонцам,
Дажджамі і часам
Дажывала старэчая хата
Дзеда Тараса.

Мы яе аднавілі,
Працавалі у дзве змены...
(Час зусім быў малы –
дзеду грукала сто.)
Мы паклалі падруб,
Пакляй выбілі сцены,
З дошчак зладзілі новых
Падлогу і столь.

І мы ідзем да яго
Прывітаць з новым годам
У адноўленай хаце.
Каля ганку бяроза,
Яго аднагодак
Нас чакае на варце.
Добра знаем,
Што зроблена мала...
Нам-жа вочы не засціць, —
Яшчэ не усё,
А кавалак вялікага шчасця
Мы у сэрцы нясем,

Што калгасны пастух
Дзед Тарас будзе рады;
Знае ён,

Заможная восень
Прынесла багата.
Вясёлая хата,
Калгасная хата!
Сям'я перад святам
Сабралася рана.
Утульна і светла,
Прыбрана, заслана.
Паважна пасела
За ціхай бяседай...
Адно нехапае
За столікам дзеда.
Развагі, здагадкі
Такія, сякія...
I скардзяцца горка
Унукі малыя:
„Каторы ўжо тыдзень
Ад нас уцякае,
Напэўна, у клеці
Дагэтуль стругае".
Пакуль аб прычынах
Усе разважалі,
Стары на парозе:
— Вы мабыць чакалі?
Што зробіш, спазніўся
Я сёння хвілінку... —
I ставіць на стол ён
Дубовую скрынку.
Па гладкаму веку
Праводзіць рукою...
Стары ў захапленні
Работай сваёю.

Ка мне у госці з прывітаннем шчырым
I з песнямі калгаснікі прыйшлі.
Сам старшыня прыйшоў і брыгадзіры,
Настаўніца, даяркі й пастухі.

А з падарункамі прыйшлі у госці
Зямлі абноўленай гаспадары:
Пірог пшанічны, кветкі, лёну горсці
На стол паклалі й мёду пляйстары.

I селі мы з павагай дзіўнай нейкай
За стол, дзе быў пірог, і лён, і мёд...
За хатай заліваўся салавейка,
Гудзеў над хатай гулкі самалёт.

Такога гонару не меў ніколі,
Як я на гэтае зямлі жыву,
Каб так віталі мяне хлебам-соляй,
I то не ў сне якім, а наяву.

Памалу гутарку мы распачалі,

А значыць трэба: мой
Герой
Напнуцца не любіў ніколі.
Заўсёды працаваў адсюль — дасюль:
Ад дзевяці нуль-нуль да чатырох нуль-нуль
I ні хвіліны болей.
Гадзіннік на сцяне ледзь бумкне першы раз, —
Ён з працы мчыцца так, бы з ланцуга сарваўся,
Па «буму» трэцяму дадому дабіраўся
I за абед сядаў у той жа час,
Прытым яшчэ сіпеў, што дужа затрымаўся.
Нічога для другіх ён не хацеў зрабіць.
У парку дрэўца пасадзіць?
Ну што вы, дзе там!
Але паразважаць любіў пры гэтым
Як мае быць.
Ды што ні закране — усё не так.
I гэта — дрэнь, і тое — брак,
Скрозь недахопы, недагляды...

Абвілася краіна
       У кветкі,
Кліча сонца і месяц
       У сведкі.

Ураджай даюць буйны
       Палеткі,
Збожжам поўныя гумны,
       Паветкі.

Весяляцца старыя
       I дзеткі,
Што прыбытак ад працы
       У іх гэткі.

Што мінулі батрацтва
       Наследкі,
Не ядуць болей панскіх
       Аб'едкаў.

Абвілася краіна
       У кветкі,
Кліча сонца і месяц
       У сведкі.

На нашым полі,
Полі калгасным,
Дзянькі праходзяць
Весела, ясна.

Дружна працуем
Мы грамадою,
Знацца — не знаем
З горам, з бядою.

Пры нашым ладзе,
Пры калектыўным,
Рукам падмогай
Служаць машыны.

Болей не знаем
Сох на загонах, —
Трактар нам цягне
Плугі, бароны.

Сонейка ўзыдзе,
Сонейка зайдзе,
Сеем і полем
Шчыра, папраўдзе.

Сеем, збіраем
Спелае збожжа,
Сабе, краіне
Багацце множым.

Я — калгасніца
Маладая,
Жыву весела,
Ані дбаю.

Мае дзетачкі
Позна-рана
I накормлены,
I прыбраны.

Сваю Настачку —
Дзіцё тое —
Нясу ў яслі я
Раніцою.

А Данілачка
Важным хлопцам
Рады бегае
На пляцоўцы.

А як выйду я —
Іхня маці —
Ды калгаснае
Жыта жаці, —

Густа сцелюцца
Услед снапочкі.
Пяю песенькі
Аж да ночкі.

Супакойна я
Ўжо за дзетак,
Сваіх родненькіх
Малалетак.

Я — калгасніца
Маладая,
Жыву весела,
Ані дбаю.

Дзе крыўда адвечная спела,
Дзе сыпала гора курганы,
Рукой пралетарскаю смелай
Гнілы стары лад зруйнаваны.

Старыя паломаны праслы,
Электрыка рвецца ў аконцы,
Мужычая ночка пагасла,
Заззяла калгаснае сонца.

Сялянска-калгаснае поле
Не стогне ў няволі сягоння,
Не блукае ў полі нядоля,
Пасуцца жалезныя коні.

Калгаснік усеўся на трактар,
Стаптаўшы мінулага імя,
Зямлі наравісты характар
Нарогамі стружа стальнымі.

За скібаю скібу, як стружкі,
Машына умелая сцеле...
Над нівай вясёлыя птушкі
Па-іншаму песні запелі.

Чырыкаюць дружна, з заўзяццем
Па самы кастрычнік ад мая:

Па-новаму восень палеткі
Абходзіць, глядзіць гаспадаркі...
Пайшлі аддыхаць пад паветкі,
Згуляўшы дажынкі, жнівяркі.

Закаўкалі каўкі на ўзвышшы,
Затрэсліся лісці ў гушчарні...
Цапы на сяле заглушыўшы,
Бушуе камбайн-малатарня.

Даўжэй цень кладзецца ад хатаў,
Цяжаюцца пульхна папары...
Адборныя жыта зярняты
Саджае сяўнік у гектары.

Віхор па кустах, па галінах
З усходу пагульвае свежы...
Дабром папаўняе спажыўным
Сячкарня сілосныя вежы.

У вырай сабраліся гусі,
I жораў азваўся пад небам...
Плывуць па шляхах Беларусі
Абозы чырвоныя з хлебам.

Асенняе сонца спакойна

Як сон маркотны, нежаданы,
Сыходзіш, вёска, з яснай явы,
А твой народ вернападданы
Імкнецца, скінуўшы кайданы,
Да новай долі, новай славы.

У поле выйдуць твае людзі
З інакшым складам і прыладай:
У грамадзе сяўба іх будзе,
Смактаць не будзе вызыск грудзі,
Адна верх возьме думка-рада.

З жабрацкай торбай твой патомак
Не пойдзе па сібірным шляху
Шукаць прытулку, як бяздомак:
Жудкі гісторыі абломак
Пад сказ дзён бурных згібне прахам.

Гарбы тваіх нямых курганаў,
Дзе спяць нявольнікі і князі,
Парэжа сталь, як, нож баранаў,
I спражыць полымя буянаў,

Культуру хамства і далара,
Князёў і біскупаў палацы,
Ад Скандынаваў да Сахары,
Зруйнуеш, дыктатура працы.

Свет рабаўласнікаў і турмаў,
Свет багахвальства, спекуляцый
Маланкай дызеляў віхурнай
Падпаліш, дыктатура працы.

Насельнікаў зямлі вячыстай,
Што звыкліся ў крыві купацца,
Сярпом і молатам агністым
Зруйнуеш, дыктатура працы.

Закон і права ў долі роўнай
Для ўсіх народаў, для ўсіх нацый
Рукой жалезнай, непакорнай
Напішаш, дыктатура працы.

Жыццё без цемры і цярпення,
А ў ясным сонцы, як у байцы,
Для ўсіх вякоў і пакаленняў
Збудуеш, дыктатура працы.

      На тутэйшай зямлі
      Дзве сястрыцы жылі,
Як забытыя ў лесе каліны;
      Жыватворных крыніц
      Не было для сястрыц, —
Яны вялі і сохлі націнай.

      Як надыдзе вясна,
      У чыстым полі адна
Аж да восені сілы губляла,
      А сцюдзёнай зімой
      У хаціне курной
Кужаль прала, снавала і ткала.

      А другой з году ў год
      Выядаў, як той крот,
Дым фабрычны дзявочыя вочы,
      А дзявочу красу,
      Нібы тую расу,
Піў цагляны падвал цёмнай ночай.

      Сярод гора і мук

Можа, сонныя з самага ранку,
Людзі знойдуцца — скажуць: «не лжы».
Дык няхай... Але працы сялянкі,
Я скажу, ты не знойдзеш мяжы.
Дзень працуе, а ўвечар на сходзе —
На успененым сходзе сялянак —
Аб жанчыне размову заводзіць,
Як даўней прыганяў яе пан.
Як даўней падняволле і здзекі
Панавалі над цёмнай жанчынай,
А нагайкі свісталі спрадвеку —
Учарашняга толькі ўспаміны.
Пракацілася бура паўстання,
Зруйнавала мінулае з дымам,
I заковану ў путы сялянку
Раскаваў волі светлай уздым.
Яна сёння зусім маладзіца,
Апавіта чырвонаю жычкай.
Паднявольнае сёння не сніцца,

Бура...
Мінулая бура!
Разбурыла
Свет векавы-паднявольны.
I на ўлонні
Жыцця маладога
Дарога
Вякамі прыкутай жанчыне
Адчынена.

Шлях-дарогу вызвалення
У грудзях з бунтарскай плынню
Толькі ён, бяссмертны Ленін,
Адчыніў тады жанчыне.
Не забудуцца ніколі
Дні сярдзітай завірухі,
Як прыгон і падняволле
Руйнаваў паўстанскі дух.
Плямы паншчыны мінулай
Затапіла чырвань рані,
А старое патанула
У жыцця бурным акіяне.
I на хвалях вольнай плыні,
На грудзях вір-вызвалення,
Бура вынесла жанчыну, —
Зніклі чары задумлення.

Яна сёння нястрымана-вольная,
Апавіта чырвонаю жычкай.

                     1

Гэй, узвейце сваім крыллем,
Арляняты, буйна, бурна,
На мінулых дзён магіле,
Над санлівасцю хаўтурнай!..

У маланках перуновых,
З гулкім гоманам грымотаў
Для вякоў дыхтуйце новых
Нечувалыя ясноты.

Вам сярпы і косы ў рукі
Ды мячы, каваны з сталі,
Далі буры, завірухі,
Што тут вылі, бушавалі.

Цень мінуўшчыны праклятай
Дзе бізун гуляў з нагайкай
Змеціцё вы, арляняты,
Сваёй новай сілай, байкай.

Ужо выбіла часіна
На вялікую прыгоду
Выйсці з мутнай каляіны
Беларускаму народу.

Каго не хвалюеш ты,
                                    песня
фабрычных сірэн і матораў!
Па сонечных цэхах іду я.
Хай славіцца
                       праца ткачоў!
Я віджу стаханаўцаў, моладзь,
з кім разам у бітвы хадзілі,
з кім волю віталі, і танкі,
і зоры
           на шлемах байцоў.

Вясёлкамі ззяюць на пражы
ўсе колеры нашай радзімы:
чырвань Крэмлёўскага сцяга,
і Арктыкі снежная бель,
глыбокі блакіт акіянаў,
зелень стэповых прастораў,
зелень наднёманскіх пушчаў
і спелае
              золата ніў.

Над прасторам і зацішшам,
У дзікім гневе навальніц,
«Бронепоезд» даль калыша,
Мчыцца ў будучыні дні.

Надрывае бурай грудзі,
Водгук коціцца ў прасцяг.
I ў душы рабочых будзіць
Песні новага жыцця.

Я ўглядаюся далёка
У жыццерадаснасць і шыр,
Толькі чую, як глыбока
Нехта лаецца ў душы:

«Што-б вам так, а што-б вам гэтак,
Дайце-ж жыць хоць за патэнт...
...Не даюць пабачыць свету,
Кажуць — «Вредный элемент».

А прад дамаю ў шаўёне
Вобраз «прошлага» ізноў.
Думкі чорныя наводзіць
За «Коварство и любовь»:

«Ці развеяць успаміны
Па-над бурамі ў жыцці?
Ці пякучым какаінам

(Паводле народных матываў)

Цёмна. Ноч. Спяваюць пеўні,
Люд у цэркаўцы захроп.
Неўзабаве ў задумленні
Падышоў заспаны поп.
У святочным ён адзенні
Стаў, навокала зірнуў
I ад палкага натхнення
На ўсю цэркву зацягнуў:
— Пакі! пакі!
За прысмакі,
Што даюць нам небаракі,
Покуль не здаволімся,
Мірам госпаду памолімся! —
Дзяк тут, доўга не чакаўшы,
Шморгнуў носам, кашлянуў,
Ды, казліны тон узяўшы,
За папом ён пацягнуў:
— Госпадзі памілуй,
Колькі хваціць сілы,
Памажы нам, мілы,
Вымагаць падаткі,
Есці век аладкі,
Бо, відаць, сяляне
Позна ці заране
Адракуцца веры.

Я свабодны. Маю права
Свой будынак страхаваць,
Каб магла тады дзяржава
Дапамогу мне падаць,

Каб у час пасля пажару
Да багатага не йсці,
Аб няшчасці каб не марыў, —
Падтрыманне мог знайсці.

Агент раіць мне талкова...
Я свядомы гаспадар:
Застрахую ўсю будову, —
Не так страшан мне пажар.

Я пажарную дружыну
Разгарну ўшырыню,
Я й старэнькі свой будынак
Застрахую ад агню.

Гэй, за намі вы, кабеты,
           Усе чыста!
Правядзем мы у Саветы
           Камуністаў.

Спекулянтаў, кулакоў
           Не дапусцім, —
У нас хваціць беднякоў
           Нам па гусце.

Камсамольцаў мы хутчэй
           Падрыхтуем, —
Тады праўда між людзей
           Запануе.

За  свядомых беднякоў
           Галасуем,
А вясковых кулачкоў
           Мы ганьбуем.

Распаўсюдзіцца не дай
           Ашуканству.
Гэй, наперад, бедната!
           Гэй, сялянства!